Η θεσμική μετάλλαξη του ΤΕΕ σε διαχειριστικό βραχίονα της κυβέρνησης και η εκτόξευση του προϋπολογισμού του σε 3,57 δισ. ευρώ

Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με αιρετή διοίκηση, έχει θεσμικά κατοχυρωμένο ρόλο στην προαγωγή της επιστήμης, της τεχνικής και της τεχνολογίας και στην παροχή τεκμηριωμένου τεχνικού και επιστημονικού λόγου προς την Πολιτεία. Η θεσμική του αξία συνδέθηκε ιστορικά με την αυτονομία του από την εκτελεστική εξουσία και με την ικανότητά του να διατυπώνει τεκμηριωμένες θέσεις, ακόμη και όταν αυτές έρχονταν σε αντίθεση με κυβερνητικές επιλογές.

Ωστόσο, επί διακυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας παρατηρείται μια πρωτοφανής μεταβολή του ρόλου και του μεγέθους του ΤΕΕ. Από θεσμικός και επιστημονικός σύμβουλος της Πολιτείας, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς φορείς υλοποίησης και ανάθεσης δημοσίων έργων και προγραμμάτων, αναλαμβάνοντας αρμοδιότητες αναθέτουσας αρχής και διαχειριζόμενο σημαντικό μέρος πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων.

Η μεταβολή αυτή δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα εσωτερικών επιλογών του ΤΕΕ. Προκύπτει από συγκεκριμένες νομοθετικές και κανονιστικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης.

Ειδικότερα, με το άρθρο 14 του ν. 4759/2020 θεσπίστηκε το πλαίσιο των Προγραμμάτων Πολεοδομικού Σχεδιασμού, ενώ με μεταγενέστερη νομοθετική παρέμβαση προβλέφθηκε η δυνατότητα ορισμού του ΤΕΕ ως αναθέτουσας αρχής για την εκπόνηση των σχετικών μελετών. Η δυνατότητα αυτή ενεργοποιήθηκε με την ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/69553/2588/02.08.2021 (Β΄ 3527), με την οποία το ΤΕΕ ορίστηκε αναθέτουσα αρχή για τις μελέτες των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.

Η ανάθεση αυτή δεν περιορίστηκε στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Με την ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/36607/1330/20.05.2022 (Β΄ 2504), το ΤΕΕ ορίστηκε επίσης αναθέτουσα αρχή για τις μελέτες οριοθέτησης οικισμών προ του 1923 ή κάτω των 2.000 κατοίκων.

Παράλληλα, με το άρθρο 102 του ν. 4821/2021 διευρύνθηκε η δυνατότητα ανάθεσης στο ΤΕΕ καθηκόντων υλοποίησης και διαχείρισης προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης πληροφοριακών συστημάτων, της αξιολόγησης αιτήσεων και του ελέγχου δικαιολογητικών. Στη συνέχεια, το ΤΕΕ ανέλαβε ρόλο φορέα υλοποίησης στο ‘Εξοικονομώ 2021’ και σε επόμενες δράσεις.

Η διεύρυνση συνεχίστηκε και σε νέους τομείς. Με την ΚΥΑ ΥΠΕΝ/ΕΣΠΑΕΝ/2669/426/13.03.2023 (Β΄ 1640) ανατέθηκαν στο ΤΕΕ καθήκοντα φορέα υλοποίησης και διαχείρισης δράσεων ενεργειακής αναβάθμισης επιχειρήσεων του τριτογενούς τομέα και του τουρισμού, στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του ‘Ελλάδα 2.0’, το ΤΕΕ έχει αναλάβει ρόλο φορέα υλοποίησης έργων με σημαντικό οικονομικό αντικείμενο. Ενδεικτικά, εμφανίζεται ως φορέας υλοποίησης δράσης για την ενεργειακή απόδοση επιχειρήσεων του τριτογενούς τομέα, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 180 εκατ. ευρώ, ενώ έχει αναλάβει και διαχειριστικό ρόλο σε δράσεις αστικών παρεμβάσεων και κτιριακού αποθέματος.

Η σταδιακή αυτή μεταφορά αρμοδιοτήτων αποτυπώνεται πλέον και στην πρωτοφανή διόγκωση του προϋπολογισμού του ΤΕΕ. Από περίπου 28,5 εκατ. ευρώ το 2017, ο προϋπολογισμός του ανήλθε σε 744,8 εκατ. ευρώ το 2023 και εκτινάχθηκε στα 3,57 δισ. ευρώ για το 2026, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία του ΤΕΕ και τα αντίστοιχα ΦΕΚ. Αυτός ο προϋπολογισμός είναι μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο 13 Υπουργείων και μικρότερος μόνο από 7.

Η εξέλιξη αυτή εγείρει ένα θεμελιώδες θεσμικό ζήτημα: η κυβέρνηση δεν ενίσχυσε απλώς το ΤΕΕ· του ανέθεσε σταδιακά λειτουργίες που παραδοσιακά ασκούν Υπουργεία και δημόσιες υπηρεσίες, οι οποίες έχουν τεχνική επάρκεια, υποδομές, εμπειρία και θεσμική μνήμη, σε αντίθεση με το ΤΕΕ, που παρ’ όλα αυτά μετατράπηκε σε κρίσιμο επιχειρησιακό κόμβο για την εφαρμογή κυβερνητικών πολιτικών.

Δημιουργείται έτσι μια σοβαρή αντίφαση ως προς τον θεσμικό του ρόλο. Ένας φορέας ο οποίος καλείται να λειτουργεί ως τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας και να διατυπώνει ανεξάρτητο επιστημονικό λόγο, αποτελεί ταυτόχρονα αναθέτουσα αρχή, φορέα υλοποίησης, διαχειριστή πληροφοριακών συστημάτων και υποστηρικτικό μηχανισμό για την εφαρμογή των ίδιων κυβερνητικών πολιτικών.

Το ερώτημα δεν είναι εάν το ΤΕΕ έχει την τεχνική ικανότητα να συμβάλει σε δημόσια έργα. Το ερώτημα είναι εάν η συστηματική μεταφορά κρατικών αρμοδιοτήτων και δισεκατομμυρίων ευρώ σε έναν αυτοδιοίκητο επιμελητηριακό φορέα μεταβάλλει στην πράξη τον θεσμικό του χαρακτήρα, χωρίς να έχει προηγηθεί αντίστοιχη θεσμική αναδιοργάνωση, ενίσχυση της στελέχωσης και δημιουργία επαρκών μηχανισμών ελέγχου και λογοδοσίας.

Παράλληλα, δημοσιεύματα και παρεμβάσεις μελών των συλλογικών οργάνων του ΤΕΕ έχουν θέσει ζητήματα σχετικά με την επάρκεια της στελέχωσης και της εσωτερικής διοικητικής υποδομής του Επιμελητηρίου για τη διαχείριση ενός χαρτοφυλακίου τέτοιας κλίμακας, καθώς και σχετικά με την έκταση των αναθέσεων σε εξωτερικούς συμβούλους και τις διαδικασίες ανάθεσης. Σύμφωνα με συγκεκριμένες καταγγελίες, η οικονομική και επιχειρησιακή γιγάντωση του ΤΕΕ δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ενίσχυση του επιστημονικού και θεσμικού του έργου, της εσωτερικής δημοκρατίας και της συμμετοχής των μελών του.

Έχουν ακόμα διατυπωθεί καταγγελίες για απευθείας αναθέσεις, δαπάνες επικοινωνίας και δημοσίων σχέσεων, ταξίδια, χορηγίες και λοιπές δαπάνες. Συγχρόνως, ως Νέα Αριστερά, έχουμε ήδη θέσει ενώπιον της Βουλής, με Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων, τη σύμβαση για την επικοινωνιακή στρατηγική και τις δράσεις για την επέτειο των 100 χρόνων του ΤΕΕ και τα θέματα της διαφάνειας που την αφορούν σε σχέση με τη διαδικασία και την ανάδοχο κοινοπραξία.

Σε συνέχεια των προηγουμένων προκύπτει ότι το κρίσιμο δεν είναι μόνο πόσα χρήματα διαχειρίζεται σήμερα το ΤΕΕ. Είναι ποιος είναι πλέον ο θεσμικός του ρόλος και ποια σχέση έχει με την εκτελεστική εξουσία.

Με βάση τα παραπάνω, ερωτώνται οι αρμόδιοι Υπουργοί:

1. Ποιος είναι ο συνολικός σχεδιασμός της κυβέρνησης για τον ρόλο του ΤΕΕ;Αποτελεί συνειδητή κυβερνητική επιλογή η σταδιακή μετατροπή του από θεσμικό και επιστημονικό σύμβουλο της Πολιτείας σε φορέα υλοποίησης, διαχείρισης και αναθέτουσα αρχή έργων και προγραμμάτων ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ;

2. Ποιο είναι το συνολικό ύψος των πόρωντου Ταμείου Ανάκαμψης, του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και άλλων εθνικών ή ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων που έχουν μεταφερθεί στο ΤΕΕ προς διαχείριση ή υλοποίηση από το 2019 έως σήμερα και ποια είναι αναλυτικά τα έργα και οι δράσεις που αντιστοιχούν σε αυτούς;

3. Με ποιακριτήρια και ποια τεκμηρίωση τεχνικής και διοικητικής επάρκειας επιλέχθηκε το ΤΕΕ για την ανάληψη αυτού του όγκου έργων και αρμοδιοτήτων; Διαθέτει σήμερα το αναγκαίο στελεχιακό δυναμικό και τους εσωτερικούς μηχανισμούς ελέγχου για τη διαχείριση ενός χαρτοφυλακίου ύψους 3,57 δισ. ευρώ;

4. Πώς διασφαλίζεται η ανεξαρτησία του θεσμικού και επιστημονικού ρόλου του ΤΕΕ, όταν ο ίδιος φορέας καλείται ταυτόχρονα να υλοποιεί, να αναθέτει και να υποστηρίζει κυβερνητικές πολιτικές, τις οποίες θεσμικά οφείλει να αξιολογεί και να γνωμοδοτεί επ’ αυτών; Πώς αποτρέπεται η δημιουργία σύγκρουσης ρόλων και συμφερόντων;

5. Ποιο είναι το συνολικό ποσό που έχει διατεθεί από το 2019 έως σήμερα από το ΤΕΕ γιαεξωτερικούς συμβούλους, τεχνικές και νομικές υπηρεσίες, επικοινωνία, δημόσιες σχέσεις, απευθείας αναθέσεις, ταξίδια, χορηγίες και συναφείς δαπάνες; Να κατατεθούν αναλυτικά στοιχεία ανά έτος, έργο, ανάδοχο, ποσό και διαδικασία ανάθεσης, καθώς και τα σχετικά παραδοτέα και στοιχεία παραλαβής.

6. Προτίθεται η κυβέρνηση να επανεξετάσει θεσμικά το μοντέλο που έχει διαμορφωθεί, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ του επιστημονικού και θεσμικού ρόλου του ΤΕΕ και των επιχειρησιακών αρμοδιοτήτων που του έχουν ανατεθεί, με παράλληλη ενίσχυση της διαφάνειας, της εσωτερικής δημοκρατίας και των μηχανισμών λογοδοσίας;

Οι ερωτώντες Βουλευτές,

Πέρκα Θεοπίστη (Πέτη)

Αναγνωστοπούλου Αθανασία (Σία)

Δρίτσας Θεόδωρος

Τσακαλώτος Ευκλείδης